Ναός και Καπιτώλιο Λαός και Κολωνάκι
G o l d m i n e
Στατικές σελίδες
Σύνδεσμοι


Μνήμες, παζάρια και μπαχάρια στα μπουγάζια τ΄ Αϊβαλιού
2032 αναγνώστες
Σάββατο, 29 Αυγούστου 2009
08:36

 

                                                 Παζάρι αντίκας στο Αϊβαλί
Α ν τ ί  π ρ ο λ ό γ ο υ

Αδιαφιλονίκητα, ραχοκοκαλιά της οικονομίας των λαών θεωρείται το εμπόριο. Παρακλάδι της εμπορικής ζωής των πόλεων και μετεξελιγμένο απομεινάρι των παλιών, υπαίθριων αγορών αποτελεί ο θεσμός των παζαριών και των εμποροπανηγύρεων.

Οπουδήποτε κι αν ταξιδέψει ο σύγχρονος περιηγητής, από το Νέο Δελχί ως το Μαϊάμι κι από την Αφρική ως τα χριστουγεννιάτικα παζάρια των Ευρωπαϊκών πόλεων, συναντά πολύβουες λαϊκές, όπως το Μοναστηράκι πριν δυο δεκαετίες, οργανωμένες ή ασύντακτες, εποχιακές ή μόνιμες, κυριακάτικες ή καθημερινές, νόμιμες ή αυθαίρετες.

Στην Ελλάδα του 19ου αιώνα, μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους, καθώς το εμπόριο και οι εισαγωγές παρουσίαζαν θεαματική ανάπτυξη, η προώθηση των προϊόντων στο εσωτερικό γινόταν με τις λαϊκές εμποροπανηγύρεις ή ζωοπανηγύρεις, που μέχρι και σήμερα καλά κρατάνε. Ενδεικτικά, στην ηπειρωτική Ελλάδα, τη δεκαετία του 1860, που ο σπόρος της ίδρυσης Χρηματιστηρίου ακόμα δεν είχε βλαστήσει, λειτουργούσαν 22 πανηγύρια, ενώ την επομένη δεκαετία διπλασιάστηκαν στα 54.
 
Παζάρι στα Ιωάννινα, 1915, φωτογραφία Fred Boissonnas, Ριζάρειο Ίδρυμα

Ιδιαίτερα, όμως, τα παζάρια της Ανατολής, είναι συνυφασμένα στη φαντασία μας με γνόφο μυστηρίου, θρύλους και παραμυθένια αχλύ, σαν εκείνες τις πολυάνθρωπες, εξωτικές αγορές που αναδίνουν μυρουδιές από μπαχάρια και ψυχεδελικά θυμιάματα, ενώ θυμίζουν το στίχο του Νίκου Ζούδιαρη: «Μια αρχαία μυρωδιά θα μας μεθά», στο τραγούδι για την αγορά του Αλ Χαλίλι της Αιγύπτου.

Παζάρια, λοιπόν, στήνουν όλοι οι λαοί μα φαίνεται πως μερικοί ξέρουν να τα ζωντανεύουν και να επενδύουν οικονομικά σ΄ αυτά. Έτσι εξηγείται το φαινόμενο «παζάρι του Αϊβαλιού». Εκεί, όπου συναντιούνται οι εμπορικοί δρόμοι Ελλάδας και Τουρκίας και κονταροχτυπιούνται η εμπορική εφευρετικότητα της γειτονικής Τουρκίας με την ακόρεστη καταναλωτική ορμή της Λεσβιακής κοινωνίας.

 Ας ακολουθήσουμε, όμως, τη φορά των πραγμάτων.

Στην Ιωνική γη που ο ελληνικός πολιτισμός μεσουράνησε στην αρχαιότητα, είδαν το φως της ζωής και έδωσαν τα φώτα της γνώσης Έλληνες κορυφαίοι δημιουργοί, όπως η ενδεικτική πεντάδα, Όμηρος, Ηρόδοτος Ηράκλειτος, Θαλής και Αναξίμανδρος ενώ τα τουρκικά φύλα εγκαταστάθηκαν εκεί πολύ αργότερα, κατά το Μεσαίωνα. Ένα το κρατούμενο.

Το Αϊβαλί, της Μικράς Ασίας, τώρα ή οι Αρχαίες Κυδωνίες ή Αyvalik στα τουρκικά, μια ώρα απόσταση, πάνω-κάτω, με πλεούμενο από την αντικρινή Λέσβο είναι μια κωμόπολη κτισμένη απ΄ τους Έλληνες της Λέσβου το 1580, και αποτυπωμένη με πάσα ευκρίνεια στα πασίγνωστα διηγήματα του Βενέζη, του Μυριβήλη και του Κόντογλου.

Το Αϊβαλί έλκει την ονομασία του από την τουρκική λέξη ayva, που σημαίνει «κυδώνι». Η προέλευση του ονόματος αποδόθηκε, επίσης και στα «κυδώνια», τα γνωστά οστρακόδερμα, που αφθονούν στη γύρω θαλάσσια περιοχή.

Εκτός από την κύρια ονομασία «Αϊβαλί», σε χρήση μέχρι τέλους ήταν και η λόγια ελληνική εκδοχή «Κυδωνίαι». Οι εκπρόσωποι των ανώτερων στρωμάτων, πάντως, προτιμούσαν την εκδοχή «Κυδωνίαι».

Από τα τέλη του 18ου αιώνα, η ειδυλλιακή πόλη με τα δαντελωτά Μοσχονήσια γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη ως σημαντικός αστικός κόμβος των δυτικών μικρασιατικών παραλίων. Στην αύξηση της εμπορικής δραστηριότητας συντέλεσε και το έργο της διάνοιξη του αβαθούς λιμανιού του, κατά το 1882.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύτηκαν το 1896, στο περιοδικό «Ξενοφάνης», στις αρχές του 20ού αιώνα ζούσαν εκεί γύρω στις 35.000 χριστιανοί , από τους οποίους οι 4.000 ήταν Έλληνες υπήκοοι.

Η μεγάλη οικονομική του ανάπτυξη κατέστησε απαραίτητη την παροχή υπηρεσιών τραπεζικού χαρακτήρα. Στο Αϊβαλί άνοιξαν παραρτήματα μια σειρά από τράπεζες, όπως η Τράπεζα της Ανατολής, των Αθηνών, η Λυονική (Credit Lyonnais), η Γεωργική και η Τράπεζα Μυτιλήνης.

Από παλιά λειτουργούσαν εκεί τέσσερις αγορές, όπου, σύμφωνα με εκτιμήσεις, υπήρχαν περίπου 1.000 εμπορικά καταστήματα και βιοτεχνικά εργαστήρια.

Το σπίτι του Ηλία Βενέζη, στο Αϊβαλί (Κυδωνίες)


Π α ζ ά ρ ι α   σ α ν  μ π α χ ά ρ ι α

Ποια είναι τώρα η σύγχρονη εμπορική διαπλοκή την δύο λαών; Είναι τέτοια που έχει οδηγήσει σε συμπλοκή τις δυο ανταγωνιστικές ναυτιλιακές εταιρίες οι οποίες δραστηριοποιούνται στο χώρο, μία τουρκική και μία ελληνική με το διφορούμενο αποτέλεσμα ο κάτοικος ή ο επισκέπτης της Λέσβου να περνά τώρα στο Αίβαλί με την ασύμφορη για τις εταιρίες προσφορά εισιτηρίου στην τιμή των 5€, περίπτωση που, παρεμπιπτόντως, χρήζει σοβαρού και άμεσου ελέγχου από τους αρμόδιους, ειδικά όσον αφορά τα μέτρα ασφαλείας και πρέπει να απασχολήσει έγκαιρα το Υπουργείο Ναυτιλίας πριν να είναι αργά...

Έτσι, καθημερινά και ιδιαίτερα κάθε Πέμπτη, ημέρα του παζαριού, το τουρκικό σκαρί καλύπτει τη μικρή απόσταση από τη Λέσβο στο Αϊβαλί, φορτωμένο, εκατοντάδες παζαριώτες (όπως ονόμαζαν του εμπόρους της παλιάς Αθήνας) που συρρέουν σαν σε λαϊκό προσκύνημα έξω από την πύλη του τουρκικού τελωνείου έτοιμοι για εφόρμηση στο τεράστιο γιουσουρούμ του αντικρινού Αϊβαλιού. Αντίθετα, οι Τούρκοι δεν μπορούν εύκολα να περάσουν στην Ελλάδα διότι χρειάζεται βίζα και πρέπει να πληρώσουν ειδικό φόρο στο κράτος τους.

Σαν βγεις πια στον πηγεμό για τη γη της Μικρασίας, βρίσκεις το δρόμο ανεμπόδιστο και ανοιχτό και δεν στέκεται σ΄ αυτά που χωρίζουν τους δυο γειτονικούς λαούς παρά μόνο σε όσα τους ενώνουν. Αρκεί να διαθέτεις ευρώ που στην Τουρκία τα εξαργυρώνουν προς δύο τουρκικές λίρες το καθένα, αυτόν τον καιρό.

Από την άλλη οι αγοραστές ισχυρίζονται πως το επισκέπτονται γιατί βρίσκουν τα προϊόντα του (αμφιβόλου ποιότητας, ενίοτε) στο ¼ της τιμή απ΄ ότι στην ελληνική αγορά. Ρούχα, παπούτσια, οικιακά είδη τσάντες και μπλουζάκια επώνυμα (ιμιτασιόν) χαλιά και όχι μόνο, κουκουνάρια και μπαχάρια, ξηροί καρποί σε ψάθινα κοφίνια, υπέροχοι μπακλαβάδες με φύλλο σαν τσιγαρόχαρτο και απίθανα οπωροκηπευτικά λογιών λογιών να τα λιμπίζεται το μάτι, αραδιασμένα σε χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα που δεν φτάνει μια μέρα για να τα περιηγηθείς, φλερτάρουν με το πορτοφόλι του τουρίστα. Πράγματι, αληθεύει στο έπακρο πως το εμπορικό δαιμόνιο των γειτόνων ολοένα και ακονίζεται στο αδαμάντινο ακόνι του ευρώ μέσα σε μια διακτινωμένη σε δεκάδες στενοσόκακα υπαίθρια αγορά σφύζουσα από κίνηση και δραστηριότητα.

Οι δελεαστικές τιμές και η φτήνια των προϊόντων έχει προεκτείνει πολλά χρόνια τώρα την αγορά της Μυτιλήνης μέχρι το Αϊβαλί παρά τις εύλογες διαμαρτυρίες των καταστηματαρχών του νησιού που με αγωνία βλέπουν να συρρικνώνεται η καταναλωτική δύναμη της τοπικής τους αγοράς, όταν σεβαστά ποσά πολλών χιλιάδων ευρώ κατατίθενται στους αργυραμοιβούς και τους σαράφηδες της «καθ΄ημάς Ανατολής», αφού και οι αγοραπωλησίες χρυσού ευνοούνται εκεί.

Για παράδειγμα, μέσα σ΄ ένα παλιό κοσμηματοπωλείο της στοάς, ο Τούρκος σαράφης, χαριέστατος πλήρωσε μπροστά στα μάτια μου 12.000 € για την αγορά από κάποιον πωλητή μιας ράβδου τουρκικού χρυσού των 1000 γραμμαρίων. Συγκράτησα μια λεπτομέρεια: το χρώμα της έφερνε προς το γεώδες υποκίτρινο της ώχρας.

«Τούρκικη Αγορά» έργο του Ιταλού Αλμπέρτο Πασίνι, 1867

 

Ασυζητητί, αποτελεί εμπειρία και φαινόμενο προς διερεύνηση η κάθοδος των Λεσβίων στην Τουρκία κάθε Πέμπτη. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του Τύπου, την προηγούμενη Παρασκευή, ξεπέρασαν και τα 2000 άτομα οι επισκέπτες από τη Λέσβο, καταφθάνοντας με τρία καράβια.

Αν έλεγα πως ο λαός δεν μου είναι συμπαθής θα ψευδόμουν. Όχι μόνο γιατί επιβάλλεται να ξεπεράσουμε τα εθνικοφυλετικές διαφορές και να χτίσουμε σχέσεις επικοινωνίας με τους γείτονες αλλά γιατί κερδίζουν με το σπαθί της καπατσοσύνης τους και της καλοσυνάτης προθυμίας τους τη συμπάθειά μας χωρίς να παραβλέπουν το συμφέρον τους αλλά όντας και επιδεκτικοί σε παζαρέματα. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία είναι ντυμένοι φτωχικά και παζαρεύουν και αυτοί τα είδη που θέλουν να αγοράσουν. Όλοι όμως αισθάνονται πολύ άνετα με τους Έλληνες εκδρομείς και δείχνουν φιλόξενοι και εξυπηρετικοί.

Περνώντας μέσα απ΄ «τα μπουγάζια τ΄Αϊβαλιού» (δάνειο από το Φώτη Κόντογλου, όπου μπουγάζι < τουρκική bogaz, σημαίνει στενό, δίαυλος, μπούκα), η θαλασσινή διαδρομή, τόσο κοντινή σα να πηγαίνεις σπίτι, τόσο μακρινή σαν να γυρίζεις τη χρονόσφαιρα στην εποχή που οι καραβοκύρηδες πρόγονοι αλώνιζαν λεβέντικα τις ίδιες θάλασσες, σε απελευθερώνει και σε γυρίζει στα μαθητικά χρόνια που διδασκόμασταν αποσπάσματα απ΄ το πολυδιαβασμένο έργο του προαναφερθέντος συγγραφέα «Το Αϊβαλί η πατρίδα μου».



Η τουρκική λίρα σε κέρμα

στο ίδιο ακριβώς μέγεθος με

το κέρμα των 2 εύρο και

στα ίδια ακριβώς χρώματα.

Η μία τουρκική λίρα αντιστοιχεί,

περίπου, σε μισό ευρώ.

 


Ε π ω δ ό ς

Η ειρηνική συνύπαρξη των λαών και, κυρίως, των γειτονικών κρίνεται αναγκαία, στο βαθμό που δεν θίγονται κυριαρχικά δικαιώματα, ενώ οι οικονομικές και εμπορικές ανταλλαγές, σαφώς, δυναμώνουν τις αναμεταξύ τους σχέσεις.

Κι αυτή τη φορά η επιστροφή απ΄ το Αϊβαλί, έκρυβε ένα μοναδικό αποθησαύρισμα, ανώτερο σε αξία απ΄ τα χρυσαφικά του παζαριού. Γύρισα με ελληνικά χειρόγραφα και επίσημα χαρτοσημασμένα έγγραφα του 1920, πεταμένα σε βρώμικα καλάθια, που τα «σκοτώνουν» στα παλιατζίδικα για λίγα μόνο γρόσια…Σαν θάρθει η ώρα τους, φαντάζομαι, να τα περιμένει μια θέση σε ένα ελληνικό αρχείο ή μουσείο.

Αν όχι στο μυθικό ανατολίτικο παζάρι, αλλά στην πόλη του Αϊβαλιού, ευχαρίστως, θα ξαναγύριζα, γιατί αξίζει τον κόπο να κάνει κανείς ό,τι μπορεί για να γνωριστεί και να καταλαβαίνεται με τους γείτονες. Και για τον ιδιαίτερο προσωπικό λόγο πως εκεί τριγύρω στα «Ματωμένα χώματα» της Ιωνίας, κατά πώς τα βάφτισε η Διδώ Σωτηρίου, αναπαύονται όλες οι γενιές, των προπάππων μου πριν τη Μικρασιατική καταστροφή, όντας εγώ πια τρίτης γενιάς απόγονος Μικρασιατών προσφύγων….

Το παζάρι των Κυδωνιών, κάθε χρόνο και πιο αποκαλυπτικό, εμπλουτισμένο και πολλά υποσχόμενο ξεδιπλώνει με τελετουργικό τρόπο το Αμάλθειο κέρας της αφθονίας του στα στενοσόκακα της εύφορης πόλης, με τους φτωχούς κατοίκους, όπου ρέει άφθονο το κρασί και το λάδι της Ιωνίας, τα δύο ευλογημένα προϊόντα, αντιπροσωπευτικά και του τίμιου ελληνικού μόχθου που προσφέρονται σήμερα σαν σπονδή στην άσβηστη μνήμη του Ελληνισμού της Μικρασιατικής καταστροφής…

Σαν και τέτοιες μέρες, στις 29 Αυγούστου, πριν 87 χρόνια, οι 45.000 Έλληνες του Αϊβαλιού έσβησαν για πάντα, για να παραμένει, όμως, μέσα μας άσβηστη η ιερή τους ενθύμηση…

Σύγχρονη άποψη του Λιμανιού στο Αϊβαλί
 


 
Χρήσιμα στοιχεία την Ιστορία του Ελληνικού Χρηματιστηρίου
 
 
 
H επιλογή του βίντεο είναι από το  φίλο cell. Τον ευχαριστώ.
Δείτε και την επετειακή  του ανάρτηση: 

Σχόλια

29/08 13:39  pol
Αύγουστος, όπως και τότε! Τι να πρωτοπείς;Ποιοι άραγε ρυθμίζουν την τύχη των λαών;
Ρωμιοσύνη ,μόνο δίνεις!
Καλό απόγευμα!
29/08 16:16  cell
Το είπατε και το κάνατε.
Σας ευχαριστώ...ΘΕΡΜΑ!
Τόποι και άνθρωποι Φωτός,
οι ΜΝΗΜΕΣ ανεξίτηλες!

"Πάντα γεια πάντα καλά..."
αγαπητή μου Gold.
(προσφιλής εγκάρδιος χαιρετισμός
της πρώτης γενιάς...)
29/08 19:35  Goldmine
Καλησπέρα Πολ,

καλησπέρα cell!

Ευχαριστώ σας για τη συμπόρευση!

Αντί απάντησης η μαρτυρία της γιαγιάς - Φιλιώς, δηλωτική του προσωπικού πόνου της προσφυγιάς που δε χωράει σε λόγια:
"Ο νους μου φεύγει ξανά και πηγαίνει σε μέρη που με πονάνε, σε μέρη που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Ο πόνος θα σταματήσει μόνο όταν πεθάνω.
Το σώμα μου βρίσκεται εδώ, στο τώρα, αλλά το μυαλό μου συνεχίζει να τριγυρνάει στο τότε, στην αγαπημένη πατρίδα που δεν ξέχασα ούτε για μια στιγμή.
Η ζωή μου όλα αυτά τα χρόνια κινείται μόνη της, μηχανικά. Νομίζω ότι όλοι εμείς που διωχτήκαμε, που υποφέραμε, που ξεσπιτωθήκαμε, που αποκτήσαμε βίαια μια νέα πατρίδα, δε θα λησμονήσουμε ποτέ τον τόπο μας, τη Μικρά Ασία.
Πάντα θα μας πονάει η θύμησή της, όσα κι αν περάσαμε από τότε, και πάντα το μυαλό μας θα ξαναγυρίζει σ' εκείνα τα χρόνια, στις ρίζες μας".

Ο σεβασμός στη μνήμη και η αποδοχή της ιστορίας από την πλευρά του κάθε λαού είναι ένδειξη πολιτισμού αλλά και ευθύνης απέναντι στο μέλλον και τις νέες γενιές.
Δεν εξάπτει τα πάθη και το φανατισμό αλλά συμβάλλει στην αποτροπή ενδεχόμενης επανάληψής τους με ζητούμενο την πραγματική συμφιλίωση...

Να αλλάξω θέμα και να ευχηθώ, επίσης, καλή επιστροφή στους αδειούχους του Αυγούστου που διαπιστώνουμε όλοι πως με κάθε μέσο επιστρέφουν στη βάση τους!
Καλά ταξίδια, με ασφάλεια!



Το σχόλιό σας
Για να σχολιάσετε το άρθρο πρέπει να κάνετε Login στο Capital.gr
Αξιολογήστε το άρθρο
19 ψήφοι

 Εκτύπωση
 Αποστολή με e-mail

Σχετικά με το blog
Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις